ديگر پديد مىآيد « 1 » كه اين دستور هنوز تا امروز در حدّى به قوّت خود باقى است . [ بيهوش و به هوش آوردن مريض ] يكى از شگفتيهاى بسيار چشمگير جناب استادم حضرت علّامه ذو الفنون آية اللّه حاج ميرزا ابو الحسن شعرانى - رضوان اللّه تعالى عليه - در اثناى تدريس ، موضوع به هوش كردن - بيمار و به هوش آمدن آن بود كه در كتب قدماء و عمل جرّاحى آنان سابقه ندارد . و لكن بايد انصاف داد كه دانشمندان پيشين را در ترقى و تكامل علوم حقّى عظيم و اهميّتى بسزا است چه هر سابقى معدّ و كارگشاى لاحق در رشته‌هاى علوم است ، و در حقيقت اساس و پايه طبّ امروز همان طبّ ديروزى است همانند ساير علوم از رياضى و هيأت و غيرهما . [ نقش علماى پيشين در ترقى طب و تشريح ] بويژه پيشينيان را در اهتمام به گياه‌شناسى و بيان خواص آنها و تعريف ضارّ و نافع اغذيه و درمان به ادويه گياهى و پشتكار به فنون تجربى در معرفت به فوائد و منافع اشياء مطلقا اعم از معدنى و نباتى و حيوانى و نظائر امور ياد شده ، ايثار و جان‌نثارى و از خودگذشتگى شگفت است كه همواره بشر مديون خدمتهاى علمى آن بزرگوارانست ؛ چنان كه صيدنه ابو ريحان بيرونى ، و ذخيره خوارزمشاهى ، و جامع ابن بيطار عشّاب اندلسى ، و تذكره داود انطاكى ، و تحفه حكيم مؤمن ، و مخزن الأدويه محمد حسين عقيلى علوى ، و دهها كتاب ديگر در موضوعات يادشده گواهند . شيخ رئيس - رحمة اللّه عليه - در چند جاى طبيعيات شفاء بويژه در نبات و حيوان آن سخن از تجربه بميان آورده است . تجربه در لسان دانشمندان

--> ( 1 ) - قانون چاپ يادشده ، كتاب چهارم - ص 70 و 71 .